A përputhet “historia më e bukur” në Kuran me atë në Torë?

Në artikujt e mëparshëm përcaktuam se Kurani konfirmon që tregimet e profetëve në Torë – ashtu siç janë regjistruar para dhe gjatë jetës së Muhamedit – janë të besueshme.

Meqenëse Tora që mund të lexojmë sot rrjedh nga dorëshkrime të shkruara para dhe gjatë kohës së Muhamedit, ne e dimë se Tora e sotme është Tora së cilës i referohet Kurani.

Prandaj, tani mund ta shqyrtojmë atë më nga afër.

Në këtë artikull do të përqendrohemi veçanërisht te historia e Jusufit, e cila në Kuran quhet “tregimi më i bukur” dhe që gjendet si në Kuran, ashtu edhe në Torë. Në Suren Jusuf 12:3, Allahu i thotë Muhamedit:

نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ ٱلْقَصَصِ بِمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلْغَـٰفِلِينَ

“Ne të tregojmë ty tregimin më të bukur, duke të shpallur këtë Kuran, edhe pse para tij ti ishe ndër ata që nuk dinin.”

– Sureja Jusuf 12:3 –

Hebrenjtë e kanë njohur historinë e Jusufit për shumë shekuj, pasi ajo është një pjesë e rëndësishme e Torës. Për Muhamedin, megjithatë, gjërat ishin ndryshe. Siç thotë ajeti 12:3, ai ishte “ndër ata që nuk dinin”.

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai nuk e njihte fare historinë, pasi mund të kishte pasur takime me të krishterë dhe hebrenj që mund t’i kishin treguar për të.

Ka më shumë gjasa që ai të mos i njihte hollësitë e historisë. Si mund t’i njihte? Ai ishte një njeri i pashkolluar, i cili nuk mund ta lexonte Torën.

Megjithatë, dijetarët myslimanë argumentojnë se më pas ndodhi një mrekulli: ai e rrëfeu historinë me pothuajse 100 ajete me hollësi. Vetëm disa ajete pasi përfundon historia e Jusufit në Kuran, lexojmë:

لَقَدْ كَانَ فِى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًۭا يُفْتَرَىٰ وَلَـٰكِن تَصْدِيقَ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَىْءٍۢ

وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ

“Në tregimet e tyre [= tregimet e profetëve] ka, me të vërtetë, mësim për njerëzit me mendje të shëndoshë. Ai [Kurani] nuk është një rrëfim i trilluar, por është vërtetim i asaj që ishte para tij, shpjegim i hollësishëm i çdo gjëje, udhëzim dhe mëshirë për një popull që beson.”

– Sureja Jusuf 12:111 –

Kurani pretendon se është një konfirmim i Shkrimeve që erdhën para tij, përfshirë Torën. Kështu, thuhet se ai nuk konfirmon vetëm temat e përgjithshme të përmendura në Torë.

Përkundrazi, ai është “një shpjegim i hollësishëm i çdo gjëje”, duke përfshirë edhe tregimet e Torës. Me fjalë të tjera, Kurani e konfirmon Torën duke i paraqitur me besnikëri hollësitë e tregimeve të saj.

Kjo paraqitet si dëshmi se Muhamedi mori shpallje hyjnore dhe, rrjedhimisht, ishte një i Dërguar i vërtetë i Allahut, pasi ai nuk mund t’i kishte ditur hollësitë e këtyre tregimeve si një njeri i pashkolluar, i paaftë për ta lexuar Torën.

Historia e Jusufit në Kuran (Sureja Jusuf 12:4–20) fillon si më poshtë:

Jusufi i ri i tregon babait të tij, Jakubit, se kishte parë një ëndërr në të cilën njëmbëdhjetë yje, dielli dhe hëna i përuleshin atij (12:4).

Jakubi e këshillon të mos ua tregojë këtë ëndërr vëllezërve të tij (12:5) dhe e siguron se Allahu do t’i japë atij dhuntinë hyjnore për interpretimin e ëndrrave (12:6).

Pastaj, njëmbëdhjetë vëllezërit e Jusufit i thonë njëri-tjetrit se Jusufi dhe vëllai i tij janë më të dashur për babanë e tyre sesa ata.

Prandaj, ata kurdisin një plan për ta vrarë Jusufin ose për ta dëbuar në një vend tjetër, me shpresën se më pas vëmendja e babait të tyre do të jetë vetëm për ta (12:9).

Megjithatë, njëri prej vëllezërve thotë se nuk duhet ta vrasin Jusufin, por më mirë ta hedhin në fund të një pusi, në mënyrë që ndonjë udhëtar ta gjejë dhe ta marrë me vete (12:10).

Pastaj, ata i drejtohen babait të tyre, Jakubit, duke i kërkuar që ta dërgojë Jusufin me ta, në mënyrë që ai të “ushqehet dhe të luajë”. Madje e sigurojnë se do të kujdesen për të (12:12).

Jakubi, i cili nuk u beson vëllezërve (12:11), heziton, nga frika se Jusufin mund ta hajë ndonjë ujk (12:13).

Vëllezërit e sigurojnë Jakubin se kjo nuk do të ndodhë (12:14). Kështu, ata dalin me Jusufin dhe e hedhin në fund të një pusi (12:15). Pastaj kthehen në shtëpi te babai i tyre gjatë natës (12:16).

Pasi vëllezërit kthehen në shtëpi, disa tregtarë e gjejnë Jusufin në pus, pasi dërgojnë ujëmbartësin e tyre për të nxjerrë ujë. Ata e nxjerrin Jusufin nga pusi dhe e shesin për disa monedha argjendi te një zyrtar egjiptian, Al-Aziz (12:19–21).

Deri këtu kemi fillimin e historisë sipas Kuranit. Tani do të shohim se si zhvillohet historia në Torë (shih Zanafilla 37). Ajo fillon kështu:

Jusufi është 17 vjeç (37:2). Njëmbëdhjetë vëllezërit e tij më të mëdhenj e urrejnë, sepse babai i tyre e donte Jusufin më shumë se cilindo prej tyre dhe madje i kishte bërë një rrobë të veçantë shumëngjyrëshe (37:3–4).

Jusufi është 17 vjeç (37:2). Njëmbëdhjetë vëllezërit e tij më të mëdhenj e urrejnë, sepse babai i tyre e donte Jusufin më shumë se cilindo prej tyre dhe madje i kishte bërë një rrobë të veçantë shumëngjyrëshe (37:3–4).

Pastaj, një ditë, Jusufi pa një ëndërr në të cilën ai dhe vëllezërit e tij po lidhnin duaj në fushë.

Kalliri i Jusufit u ngrit dhe qëndroi drejt, ndërsa kallinjtë e vëllezërve të tij u mblodhën rreth tij dhe u përkulën para kallirit të Jusufit. Si rezultat, vëllezërit e urrenin Jusufin edhe më shumë (37:5–8).

Pastaj, Jusufi pa një ëndërr tjetër për diellin, hënën dhe njëmbëdhjetë yje që përkuleshin para tij (37:9). Këtë herë, ai nuk ia tregoi ëndrrën vetëm vëllezërve të tij, por edhe babait të tij, i cili e qortoi për shkak të kësaj ëndrre (37:10).

Pastaj, një ditë, vëllezërit dolën në një vend të quajtur Sikem (Shechem), i cili ndodhej rreth 80 km (afërsisht 50 milje) larg shtëpisë së Jakubit, për të kullotur kopetë.

Pas njëfarë kohe, Jakubi, i shqetësuar se si po ia kalonin ata kaq larg shtëpisë, dërgoi Jusufin për t’i kërkuar dhe për t’i sjellë lajme për gjendjen e vëllezërve të tij (37:12–14).

Jusufi, pasi fillimisht pati vështirësi për t’i gjetur, më në fund mësoi nga një burrë i asaj zone se ata kishin shkuar edhe më larg se Sikemi, në një vend të quajtur Dotan (Dothan) (37:15–17).

Kur vëllezërit e tij e panë duke ardhur nga larg, vendosën ta vrisnin (37:18–20).

Megjithatë, njëri prej vëllezërve, i quajtur Ruben, dëshiron t’ia shpëtojë jetën Jusufit dhe sugjeron që të mos e vrasin, por vetëm ta hedhin në një pus pa ujë (37:21–22).

Kështu, kur Jusufi afrohet, ata ia heqin rrobën shumëngjyrëshe dhe e hedhin në pus (37:23–24).

Kur shohin një karvan tregtarësh që po udhëton drejt Egjiptit (37:25), vendosin ta nxjerrin përsëri Jusufin dhe ta shesin për njëzet monedha argjendi te këta tregtarë, të cilët më pas e çojnë në Egjipt.

Për ta mashtruar babanë e tyre, ata therin një cjap, e lyejnë rrobën e Jusufit me gjakun e kafshës, kthehen në shtëpi dhe ia paraqesin rrobën e përgjakur, në mënyrë që ta bëjnë të besojë se një kafshë e kishte ngrënë.

Deri këtu është historia ashtu siç është shkruar në Torë. Tani duhet të pyesim: a përputhet ajo me historinë në Kuran?I dashur lexues, siç ndoshta e keni vënë re, ekzistojnë dallime midis të dy rrëfimeve.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se kemi një problem. Për shembull, në Kuran, Jusufi u tregon vëllezërve të tij vetëm një ëndërr (për diellin, hënën dhe yjet), ndërsa në Torë janë dy ëndrra (njëra për diellin, hënën dhe yjet dhe tjetra për kallinjtë).

Megjithatë, vetëm sepse Kurani nuk e përmend ëndrrën për kallinjtë, kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se Kurani po pretendon se ajo ëndërr nuk ka ndodhur kurrë.

Të dy tregimet ndryshojnë në këtë pikë, por nuk bien në kundërshtim me njëri-tjetrin. Dhe kjo është në rregull. Megjithatë, harmonizimi i të dy rrëfimeve në lidhje me dallimet e tjera është më i vështirë. Në vijim do të rendisim disa prej tyre:

1. Në Kuran, Jusufi është vetëm një djalë i ri. Kjo është e dukshme sepse vëllezërit e tij thonë se ai mund të “luajë” jashtë dhe se ata do të kujdesen për të (12:12).

Dijetarët myslimanë besojnë se ai ishte midis shtatë dhe nëntë vjeç. Megjithatë, Tora thotë qartë se ai ishte tashmë 17 vjeç (37:2) – mjaftueshëm i rritur për të dalë i vetëm në shkretëtirë dhe për të bërë një udhëtim disa-ditor për të gjetur vëllezërit e tij.

2. Në Kuran, Jusufi ia tregoi ëndrrën vetëm babait të tij, në mënyrë private, dhe ai nuk kishte asnjë kundërshtim ndaj ëndrrës së tij.

Në Torë, Jusufi ia tregoi ëndrrën e parë vëllezërve të tij dhe më pas ua tregoi ëndrrën e dytë, për diellin, hënën dhe njëmbëdhjetë yjet, jo vetëm babait të tij, por edhe vëllezërve.

Babai i tij, Jakubi, nuk e miratoi që ai t’i tregonte këto ëndrra, por e qortoi në prani të vëllezërve të tij.

3. E gjithë renditja dhe vendndodhja e ngjarjeve ndryshojnë në të dy rrëfimet.

Në Kuran, vëllezërit janë në shtëpi (12:8–10), duke kurdisur një plan për ta vrarë Jusufin dhe duke bindur babanë e tyre që t’i lejojë ta marrin me vete jashtë.

Edhe pse Jakubi fillimisht nuk u besonte, në fund ai u jep leje. Pastaj ata largohen, e hedhin Jusufin në një pus dhe kthehen në shtëpi po atë natë (12:16).

Në të kundërt, në Torë, vëllezërit nuk janë në shtëpi, por rreth 100 kilometra larg, në Dotan, ku kishin shkuar pas një udhëtimi disa-ditor, ndërsa Jusufi ishte në shtëpi.

Ata nuk e bindën Jakubin që ta merrte Jusufin me vete. Përkundrazi, Jakubi e dërgon vetë Jusufin për të dalë dhe për të gjetur vëllezërit.

Vëllezërit, më pas, nuk kurdisin planin për ta vrarë Jusufin kur janë në shtëpi, por kur ndodhen në fushë, duke parë Jusufin duke u afruar ndërsa kullotnin kopenë e tyre në Dotan. Pastaj, ata kthehen në shtëpi vetëm disa ditë pasi e kishin hedhur Jusufin në pus.


2. Vëllezërit i tregojnëJakubit se Jusufi ka vdekur

Ajetet 16–18 të Kuranit thonë:

وَجَآءُوٓ أَبَاهُمْ عِشَآءًۭ يَبْكُونَ ١٦

قَالُوا۟ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِندَ مَتَـٰعِنَا فَأَكَلَهُ ٱلذِّئْبُ ۖ وَمَآ أَنتَ بِمُؤْمِنٍۢ لَّنَا وَلَوْ كُنَّا صَـٰدِقِينَ ١٧

وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍۢ كَذِبٍۢ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌۭ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ ١٨

[16] Dhe ata erdhën te babai i tyre natën, duke qarë.

[17] Ata thanë: “O babai ynë! Ne shkuam të garonim me njëri-tjetrin dhe e lamë Jusufin pranë plaçkave tona, dhe atë e hëngri ujku! Por ti nuk do të na besosh, edhe sikur të jemi të sinqertë.”

[18] Dhe sollën këmishën e tij me gjak të rremë. Ai tha: “Jo, por shpirtrat tuaj ju kanë shtyrë në diçka. Prandaj, durimi i bukur është më i përshtatshmi. Dhe Allahu është Ai prej të Cilit kërkohet ndihma kundër asaj që ju përshkruani.”

– Sureja Jusuf 12:16–18 –

Pjesa përkatëse në Torë thotë:

[31] Pastaj morën rrobën e Jusufit, therën një cjap dhe e zhytën rrobën në gjak.

[32] Pastaj ia dërguan rrobën shumëngjyrëshe babait të tyre dhe thanë: “Këtë e kemi gjetur; të lutemi, shiko nëse është apo jo rroba e djalit tënd.”

[33] Ai e njohu dhe tha: “Është rroba e djalit tim. Një kafshë e egër e ka përpirë. Me siguri, Jusufi është bërë copë-copë.”

[34] Atëherë Jakubi grisi rrobat e tij, vuri një copë pëlhure të ashpër rreth belit dhe vajtoi për të birin për shumë ditë.

[35] Të gjithë bijtë dhe bijat e tij u ngritën për ta ngushëlluar, por ai nuk pranoi të ngushëllohej dhe tha: “Jo, unë do të zbres në Sheol te biri im, duke vajtuar.” Kështu, babai i tij qau për të.

– Zanafilla 37:31–35 –

Përsëri, duhet të pyesim: a ka dallime midis të dy teksteve dhe, nëse po, a janë këto dallime kundërthënëse apo mund të pajtohen mes tyre?

Një dallim shfaqet në Suren Jusuf 12:17. Aty thuhet se një “ujk” e hëngri Jusufin, ndërsa në Torë thuhet se ai ishte ngrënë nga një “kafshë e egër”.

Megjithatë, meqenëse ujku është një kafshë e egër, Kurani nuk e kundërshton Torën në këtë rast. Ky dallim mund të pajtohet. Megjithatë, le të shqyrtojmë pikat e mëposhtme:

1. Edhe pse “ujku” mund të pajtohet me “kafshën e egër”, në Kuran janë vëllezërit ata që thonë se Jusufi është vrarë nga një ujk, ndërsa në Torë vëllezërit vetëm ia tregojnë Jakubit rrobën e përgjakur; më pas është Jakubi ai që thotë se Jusufi është ngrënë nga një kafshë, jo vëllezërit.

2. A mendon Jakubi se Jusufi është gjallë apo i vdekur në secilin rrëfim?

Në Suren Jusuf 12:18, Jakubi u thotë bijve të tij: “Por shpirtrat tuaj ju kanë shtyrë në diçka”, që do të thotë se ai nuk e besoi historinë e tyre.

Megjithatë, në Torë, Jakubi thotë: “Jusufi është, pa dyshim, bërë copë-copë.” (37:33). Ai grisi rrobat e tij, vajtoi për disa ditë dhe madje refuzoi të ngushëllohej nga të gjithë fëmijët e tij (37:34–35).

A ka ndonjë mënyrë që ky dallim të pajtohet? A është e mundur që Jakubi fillimisht të mos i besonte bijve të tij (siç shkruhet në Kuran), por më pas t’u kishte besuar atyre (siç shkruhet në Torë), në mënyrë që të dy rrëfimet të jenë të vërteta?

Kur lexojmë të gjithë historinë në të dy librat, mund të shohim se në Kuran Jakubi vazhdoi të besonte se Jusufi ishte ende gjallë (shih 12:87 dhe 12:94–95), ndërsa në Torë Jakubi vazhdoi të besonte se ai kishte vdekur (Zanafilla 42:36, 38; 44:27–28; 45:25–28).

Të dyja këto nuk mund të jenë të vërteta në të njëjtën kohë. Prandaj, duhet të përfundojmë se Kurani dhe Tora kundërshtojnë njëra-tjetrën edhe në këtë pikë.

Përmbledhje, si duhet të përfundojmë nga gjithçka që kemi diskutuar deri tani?

Siç u përmend në fillim të artikullit tonë, Kurani thotë se e konfirmon Torën edhe në hollësitë e saj (Sureja Jusuf 12:111), për të dëshmuar origjinën e tij hyjnore. Megjithatë, kemi parë kundërthënie të rëndësishme midis historisë së treguar në të dy librat.

Historia në Kuran dhe historia në Torë kanë të njëjtët personazhe dhe tema në mënyrë të përgjithshme të ngjashme, por në asnjë mënyrë nuk janë e njëjta histori dhe nuk mund të jenë shkruar nga i njëjti autor.

Për më tepër, shembujt që shqyrtuam nuk janë të vetmet kundërthënie në këto tregime; në fund të artikullit kemi renditur dyzet të tilla gjithsej, ndërsa mund të përmenden edhe më shumë (shih Tabelën 1).

Prandaj, pyesim: a është e mundur që këto kundërthënie të kenë ardhur si pasojë e skribëve hebrenj, të cilët kanë ndërhyrë në Torë dhe kanë ndryshuar tregimin e saj? Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, le të shqyrtojmë sa vijon:

1. Në një artikull të mëparshëm, pamë tashmë se vetë Kurani pohon besueshmërinë e Torës në shekullin e 7-të.

Meqenëse kemi dorëshkrime të Torës që datohen edhe disa shekuj para lindjes së Muhamedit, mund të jemi të sigurt se si dukej Tora e pakorruptuar.

2. Megjithatë, edhe nëse këmbëngulnim se Tora është korruptuar (gjë që do të ishte në kundërshtim me autoritetin e Kuranit), do të duhej të pyesnim: çfarë motivi do të kishin hebrenjtë për ta ndryshuar Librin e tyre të Shenjtë, Torën, në hollësi që nuk kanë fare rëndësi?

Nëse ata do të kishin ndryshuar pjesë të tregimit që i shërbenin një qëllimi të caktuar (për shembull, për të përcjellë një mesazh teologjik ose etik), ndoshta mund të argumentohej pse e kishin bërë këtë.

Por pse do të duhej të ndryshonin hollësi të vogla, përfshirë:

• Kujt ia tregoi Jusufi ëndrrat e tij

• Cili ishte reagimi i Jakubit ndaj ëndrrës së Jusufit

• Sa vjeç ishte Jusufi

• Sa e gjatë ishte distanca e udhëtimit nga shtëpia dhe kthimit

• Kush tha i pari se Jusufin e kishte ngrënë një ujk

Cili ishte reagimi i Jakubit ndaj këmishës së përgjakur

Për të koordinuar ndryshimet në qindra kopje të Librit të tyre të Shenjtë, të cilat ishin të shpërndara në tre kontinente të ndryshme dhe pjesërisht ndodheshin në duart e grupeve fetare armiqësore (shih “A mëson Kurani se Tora është korruptuar?”), do të nevojitej një arsye bindëse për ta bërë këtë.

Megjithatë, ndryshimi i hollësive kaq të vogla dhe të parëndësishme nuk duket se është një arsye mjaftueshëm e fortë.

Megjithatë, dikush mund të thotë: po sikur hebrenjtë të mos e kenë ndryshuar tregimin qëllimisht, por pa dashje? Pra, ata nuk donin ta ndryshonin tekstin, por thjesht bënë gabime gjatë kopjimit.

Edhe kjo mundësi është e vështirë për t’u mbrojtur, pasi e dimë se të gjitha kopjet e Torës që kemi gjetur janë jashtëzakonisht të ngjashme.

Edhe pse skribët bënin gabime herë pas here, në përgjithësi ata punonin me saktësi dhe përpikëri të jashtëzakonshme.

Për më tepër, tregimi në të dy librat nuk ndryshon vetëm në hollësi të vogla (të cilat mund të shpjegoheshin me gabime të paqëllimshme), por edhe në gjithë renditjen e ngjarjeve. Boshti kryesor i tregimeve është thelbësisht i ndryshëm. Prandaj, është e pamundur që këto ndryshime të kenë ardhur si rezultat i gabimeve të paqëllimshme gjatë kopjimit.

Shpjegimi më i thjeshtë përse tregimet e profetëve në Kuran dhe në Torë përmbajnë kaq shumë dallime është ndoshta se Muhamedi ishte analfabet. Ai nuk mund ta lexonte Torën hebraike dhe, për këtë arsye, nuk mund të verifikonte atë që hebrenjtë e Medinës i tregonin për tregimet e profetëve.

I dashur lexues, në artikullin e ardhshëm do të shqyrtojmë një tjetër histori, e cila prek më shumë thelbin e Islamit – historinë e Ibrahimit dhe Ismailit duke ndërtuar Qaben në Mekë. Ju lutemi, vazhdoni ta lexoni.