A e ndërtuan Ibrahimi dhe Ismaili Qaben?

Një nga pretendimet më të rëndësishme të Islamit është se Ibrahimi udhëtoi për në Mekë dhe, së bashku me djalin e tij Ismailin, ndërtoi vendin më të shenjtë në tokë: Qaben.

Kjo histori është themelore për Islamin, pasi qëndron në bazë të pelegrinazhit të Haxhit dhe kibles, drejtimit nga i cili më shumë se dy miliardë myslimanë luten çdo ditë.

Mund ta përmbledhim historinë sipas përmbledhjes më autentike të haditheve, Sahih el-Buhari, si më poshtë:

Ibrahimi udhëtoi me Haxheren dhe djalin e tij të mitur, Ismailin, nga Palestina drejt Mekës. Në atë kohë, Meka nuk ishte asgjë më shumë se një luginë e shkretë ku nuk jetonte askush. Kur arritën në vendin ku më vonë do të ndërtonin Qaben, Ibrahimi e la Haxheren dhe Ismailin aty me disa hurma dhe një enë prej lëkure të mbushur me ujë, ndërsa vetë u nis përsëri drejt Palestinës.

Ndërsa po largohej, ai iu lut Allahut me lutjen që është shënuar në Suren Ibrahim 14:37:

رَّبَّنَآ إِنِّىٓ أَسْكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِى بِوَادٍ غَيْرِ ذِى زَرْعٍ عِندَ بَيْتِكَ ٱلْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ[…]

O Zoti ynë! Unë kam vendosur disa nga pasardhësit e mi në një luginë të papunueshme pranë Shtëpisë Tënde të Shenjtë, o Zoti ynë, që ata të falin namazin.[…]

\ – Sureja Ibrahim 14:37 –

Në këtë lutje, Ibrahimi deklaroi arsyen përse e la Ismailin dhe Haxheren atje. Ai nuk i vendosi atje për tregti apo për politikë. Qëllimi kryesor ishte që pasardhësit e tij të vendoseshin pranë Shtëpisë së Shenjtë (Qabes), në mënyrë që të “falnin namazin”.

Në një botë ku politeizmi ishte i përhapur gjerësisht, Ibrahimi do të krijonte një vend të përkushtuar ekskluzivisht adhurimit të të vetmit Perëndi të vërtetë.

Kur Ibrahimi u largua, Haxheres dhe djalit të saj u mbaroi uji. Në dëshpërim, duke kërkuar ndihmë, ajo vrapoi shtatë herë midis dy kodrave, Safa dhe Merva. Në mëshirën e Tij, Allahu dërgoi engjëllin Xhebrail, i cili zbriti dhe hapi pusin e Zemzemit, duke i mundësuar nënës dhe djalit të saj të mbijetonin.

Më vonë, në hadith lexojmë se kaluan aty disa arabë nga një fis i quajtur Xhurhum. Ata iu afruan Haxheres dhe Ismailit pranë pusit të Zemzemit dhe kuptuan se mund të vendoseshin e të jetonin aty, pasi tani kishte një burim uji. Kjo shënoi fillimin e qytetit të Mekës.

Ismaili u rrit mes njerëzve të Xhurhemit dhe prej tyre mësoi gjuhën arabe. Pasi arriti moshën e pubertetit, ai u martua me një grua nga ai fis.

Vite më vonë, pasi nëna e tij, Haxherja, kishte vdekur, Ibrahimi udhëtoi dy herë në Mekë për të vizituar Ismailin dhe për t’i përcjellë mesazhe. Pastaj, pas njëfarë kohe, Ibrahimi u kthye përsëri te Ismaili në Mekë dhe, së bashku, ndërtuan Qaben me urdhrin e Allahut.

Ndërsa po e ndërtonin, ata bënë lutjen që është shënuar në Suren El-Bekare 2:127–129:

وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَٰهِـۧمُ ٱلْقَوَاعِدَ مِنَ ٱلْبَيْتِ وَإِسْمَـٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ١٢٧

رَبَّنَا وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةًۭ مُّسْلِمَةًۭ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ١٢٨

رَبَّنَا وَٱبْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًۭا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ

[127] “Dhe [kujto, o Muhamed], kur Ibrahimi po ngrinte themelet e Shtëpisë dhe bashkë me të edhe Ismaili, duke thënë: ‘O Zoti ynë, pranoje këtë prej nesh! Me të vërtetë, Ti je Gjithëdëgjuesi, i Gjithëdituri.’

[128] O Zoti ynë, na bëj të dyve të dorëzuar ndaj Teje dhe bëji nga pasardhësit tanë një popull të dorëzuar ndaj Teje. Na trego ritet tona dhe prano pendimin tonë. Me të vërtetë, Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti.

[129] O Zoti ynë, dërgo ndër ta një të dërguar nga mesi i tyre, i cili t’u lexojë atyre vargjet e Tua, t’u mësojë Librin dhe urtësinë dhe t’i pastrojë ata. Me të vërtetë, Ti je i Plotfuqishmi, i Urti.”

– Sureja Al-Bekare 2:127–129 –

Siç pamë më parë në pasazhe të ndryshme të Kuranit, tregimet e profetëve janë ruajtur në Torën e kohës së Muhamedit.

Kemi dorëshkrime të Torës që datojnë para, gjatë dhe pas asaj kohe.

Përkthimet moderne të Torës nga të cilat do të lexojmë janë përkthyer nga dorëshkrimet më të mira dhe më të hershme, përfshirë dorëshkrime që datojnë para Muhamedit. Prandaj, historia në hadith duhet të përputhet me historinë e Ibrahimit dhe Ismailit në përkthimin tonë të Torës. Le ta shohim.

Fillojmë me Zanafillën 17:23–25, ku thuhet:

[23] Atëherë Ibrahimi mori Ismailin, birin e tij, dhe të gjithë ata që kishin lindur në shtëpinë e tij ose që i kishte blerë me paratë e tij, çdo mashkull ndër njerëzit e shtëpisë së Ibrahimit, dhe atë ditë ua rrethpreu mishin e lafshës së tyre, ashtu siç i kishte urdhëruar Perëndia.

[24] Ibrahimi ishte nëntëdhjetë e nëntë vjeç kur u rrethpreu në mishin e lafshës së tij.

[25] Ndërsa Ismaili, biri i tij, ishte trembëdhjetë vjeç kur u rrethpreu në mishin e lafshës së tij.

– Zanafilla 17:23–25 –

Duke ndjekur urdhrin e Perëndisë, Ibrahimi rrethpreu të gjithë meshkujt e shtëpisë së tij. Në atë kohë, ai ishte 99 vjeç, ndërsa Ismaili ishte 13 vjeç. Ai jetonte në Mamre, që ndodhej në Palestinë.

Më pas, ai u zhvendos në Gerar, që ndodhet pranë Gazës së sotme:

Prej andej Ibrahimi u nis drejt territorit të Negevit dhe banoi midis Kadeshit dhe Shurit; dhe qëndroi për një kohë në Gerar.

– Zanafilla 20:1 –

Atje, pranë Gazës, Ibrahimi dhe gruaja e tij Sara festuan lindjen e djalit të tyre të parë të përbashkët: Isakut. Kjo ndodhi saktësisht një vit pas rrethprerjes. Prandaj, Tora thotë:

“Ibrahimi ishte njëqind vjeç kur i lindi djali i tij, Isaku.

– Zanafilla 21:5 –

Nëse Ibrahimi ishte “njëqind vjeç”, atëherë Ismaili do të duhej të ishte 14 vjeç. Pastaj, Tora thotë:

“Dhe fëmija [Isaku] u rrit dhe u zvordh. […]”

– Zanafilla 21:8 –

Në kohën e Ibrahimit, foshnjave u duheshin rreth 2–3 vjet për t’u zvordhur. Kur Isaku u zvordh, gjysmëvëllai i tij Ismaili do të duhej të ishte rreth 16–17 vjeç.

Rrëfimi vazhdon:

[8] […] Dhe Ibrahimi bëri një gosti të madhe ditën kur Isaku u zvordh.

[9] Por Sara pa djalin e Haxheres, egjiptianes, të cilin ajo ia kishte lindur Ibrahimit, duke qeshur.

[10] Prandaj ajo i tha Ibrahimit: “Dëboje këtë skllave bashkë me djalin e saj, sepse djali i kësaj skllaveje nuk do të jetë trashëgimtar bashkë me djalin tim Isak.”

[11] Kjo gjë e hidhëroi shumë Ibrahimin për shkak të djalit të tij.

[12] Por Perëndia i tha Ibrahimit: “Mos u hidhëro për shkak të djalit dhe të skllaves sate. Bëj gjithçka që të thotë Sara, sepse pasardhësit e tu do të quhen nëpërmjet Isakut.

[13] Edhe nga djali i skllaves do të bëj një komb, sepse edhe ai është pasardhësi yt.”

[14] Kështu Ibrahimi u ngrit herët në mëngjes, mori bukë dhe një enë prej lëkure me ujë, ia dha Haxheres duke ia vënë mbi supe, bashkë me fëmijën, dhe e dëboi. Ajo u nis dhe u end në shkretëtirën e Beer-Shebës.

[15] Kur uji në enën prej lëkure mbaroi, ajo e la fëmijën nën një nga shkurret.

[16] Pastaj shkoi dhe u ul përballë tij, në një largësi të konsiderueshme, rreth sa largësia e një gjuajtjeje me hark, sepse tha: “Të mos e shoh vdekjen e fëmijës.” Dhe ndërsa ishte ulur përballë tij, ngriti zërin dhe qau.

[17] Perëndia e dëgjoi zërin e djalit dhe engjëlli i Perëndisë e thirri Haxheren nga qielli dhe i tha: “Çfarë ke, Haxhere? Mos ki frikë, sepse Perëndia e ka dëgjuar zërin e djalit atje ku është.

[18] Çohu, ngrihe djalin dhe mbaje fort me dorën tënde, sepse unë do ta bëj atë një komb të madh.”

[19] Pastaj Perëndia ia hapi sytë dhe ajo pa një pus me ujë. Shkoi, mbushi enën prej lëkure me ujë dhe i dha djalit të pijë.

[20] Perëndia ishte me djalin dhe ai u rrit. Ai jetoi në shkretëtirë dhe u bë i aftë në përdorimin e harkut.

[21] Ai jetoi në shkretëtirën e Paranit dhe nëna e tij i mori një grua nga vendi i Egjiptit.

– Zanafilla 21:8–21 –

I dashur lexues, a i vutë re dallimet midis hadithit dhe Torës? Kur i krahasojmë ato, zbulojmë se kemi dy tregime krejtësisht të ndryshme:

1. Në hadith, Ibrahimi udhëtoi së bashku me Haxheren dhe Ismailin. Në Torë, Ibrahimi nuk udhëtoi më larg se kuzhina e tij për të marrë bukë dhe për t’ia dhënë Haxheres. Ai nuk shkoi me Haxheren dhe Ismailin, por i dërgoi ata larg!

2. Ndërsa tregimi islam e paraqet Ismailin si foshnjë kur prindërit e tij e çuan në Mekë, Tora tregon se ai ishte tashmë 16–17 vjeç kur Ibrahimi e dërgoi atë dhe nënën e tij, Haxheren, larg.

3. Sipas burimeve myslimane dhe hadithit, Ibrahimi, Haxherja dhe Ismaili udhëtuan nga Palestina në Mekë, një distancë prej rreth 1,350 km (afërsisht 840 milje), e cila do të kërkonte rreth 40 ditë udhëtim me deve. Në Torë, Haxherja dhe Ismaili udhëtuan vetëm deri në shkretëtirën e Beer-Shebës, rreth 20–50 km (afërsisht 10–30 milje) larg shtëpisë.

Bazuar në numrin e udhëtimeve drejt Mekës të regjistruara në hadith, vetë Ibrahimit do t’i duhej të kishte përshkuar të paktën katër herë një distancë prej rreth 2,700 km (afërsisht 1,700 milje) vajtje-ardhje, pra një udhëtim rraskapitës prej rreth 80 ditësh.

4. Në vargjet 14–15, Tora thotë se Haxherja nuk e rimbushi kurrë enën e saj me ujë pasi u largua nga shtëpia; uji në enë mbaroi në destinacionin e saj.

Duke marrë parasysh distancën deri në Mekë (një udhëtim prej 40 ditësh) dhe nevojën ditore të një njeriu për rreth 2 litra ujë për të pirë, Haxherja do të duhej të mbante 80 litra ujë për të arritur në Mekë pa e rimbushur enën e saj. Kjo është e pamundur, pasi një grua tipike mund të mbajë vetëm deri në 10 litra ujë.

Harta e mëposhtme i paraqet në mënyrë vizuale këto dallime:

 Ibrahimi nuk udhëtoi, por qëndroi në Gerar; 2) Haxherja dhe Ismaili nuk shkuan në Mekë (1,350 km larg), por në shkretëtirën e Beer-Shebës (20–50 km larg); 3) Ismaili nuk ishte foshnjë, por ishte 16–17 vjeç.”)

A gjejmë ndonjë tregues në të gjithë Torën se Ibrahimi dhe Ismaili shkuan ndonjëherë në Mekë? Harta e mëposhtme tregon udhëtimin e Ibrahimit sipas Torës. Siç mund ta shihni, i dashur lexues, Meka nuk gjendet fare në hartë.

. Ndërsa Ibrahimi udhëtoi shumë larg, nga lindja (Uri, në Irakun e sotëm) deri në perëndim (Egjipt), ai nuk shkoi kurrë në Mekë. Meka është aq larg nga rrugët e udhëtimit të Ibrahimit saqë ndodhet shumë poshtë skajit të poshtëm të hartës.”)

Po Ismaili? A shkoi ndonjëherë ai në Mekë sipas Torës?

Siç lexojmë në Zanafilla 21:21, Ismaili u vendos në shkretëtirën e Paranit, pasi ai dhe nëna e tij kishin bredhur në shkretëtirën e Beer-Shebës (Figura 3, A).

Kjo shkretëtirë e Paranit ndodhej në Gadishullin e Sinait, në Egjiptin e sotëm, dhe ishte shumë larg Mekës,

e cila ndodhet rreth 1,000 km më në jug (Figura 3, B).

 Ismaili udhëtoi me nënën e tij nga shtëpia e Ibrahimit në Gerar drejt shkretëtirës së Beer-Shebës dhe vitet e mëvonshme të jetës i kaloi në shkretëtirën e Paranit (Gadishulli i Sinait, Egjipti i sotëm). B) Shkretëtira e Paranit ndodhet rreth 1,000 km larg Mekës, ku, sipas hadithit, Ismaili supozohet se u rrit.”)

Në përmbledhje, gjejmë kundërthënie të rëndësishme midis rrëfimit islam dhe Torës. Ngjashëm me historinë e Jusufit, këto nuk janë dallime vetëm në renditjen e përgjithshme të ngjarjeve dhe në vendet ku ato ndodhin, por edhe në hollësi të parëndësishme.

Është joshëse të thuhet se arsyeja pse këto tregime ndryshojnë është se Tora duhet të jetë korruptuar. Megjithatë, ky pretendim jo vetëm që do të binte në kundërshtim me vetë Kuranin, por gjithashtu do të na linte pa një argument të arsyeshëm se cili mund të ketë qenë motivi i hebrenjve për të korruptuar librin e tyre të shenjtë.

Ndoshta mund të argumentohet se hebrenjtë i ndryshuan disa detaje të tregimit për ndonjë arsye politike ose teologjike. Megjithatë, çfarë përfitimi do të kishin ata duke ndryshuar detaje të parëndësishme të tregimit, si për shembull faktin që Ismaili ishte foshnjë dhe jo një djalosh i ri?

Ideja se ata i ndryshuan gjërat nga armiqësia ndaj Muhamedit nuk qëndron, sepse ndryshimet që bien në kundërshtim me hadithin gjenden në kopje të Torës që datojnë qindra vjet përpara se Muhamedi të lindte

Nuk ka asnjë arsye që hebrenjtë të kishin korruptuar ndonjë gjë që lidhej me Muhamedin përpara se ta takonin dhe të mësonin se kush ishte ai. Në fakt, Kurani thotë se hebrenjtë luteshin për fitore përmes Profetit përpara ardhjes së tij (Sureja el-Bekare 2:89), gjë që tregon se ata mezi prisnin ardhjen e tij dhe nuk do të kishin ndryshuar asnjë pasazh që lidhej me të.

Gabimet e paqëllimshme gjatë procesit të kopjimit gjithashtu nuk i shpjegojnë këto ndryshime. Së pari, dorëshkrimet e Torës që kemi në dispozicion janë jashtëzakonisht të ngjashme me njëra-tjetrën, duke treguar saktësinë e transmetimit të tekstit;

së dyti, ndryshimet nuk kanë të bëjnë vetëm me detaje të vogla, por prekin të gjithë boshtin e tregimit. Është e pamundur që ndryshime të tilla të kenë lindur si pasojë e gabimeve të paqëllimshme.

Prandaj, duhet të arrijmë në përfundimin se rrëfimi i Torës është origjinali. Megjithatë, në të njëjtën kohë, ai bie në kundërshtim jo vetëm me tregimet e përgjithshme të profetëve (si tregimi i Jusufit), por ndoshta edhe me një nga tregimet më themelore për Islamin: besimin se Ibrahimi dhe Ismaili udhëtuan për në Mekë për të ndërtuar Qaben.

Prandaj, mund të pyesim: nëse Ibrahimi dhe Ismaili nuk e ndërtuan Qaben, atëherë kush e ndërtoi atë? Burimet islame thonë se në kohën e Muhamedit, paganët e përdornin Qaben për të adhuruar jo më pak se 360 idhuj brenda saj. Atëherë, kush ka më shumë gjasa ta ketë ndërtuar Qaben?

Në artikullin e ardhshëm, do të trajtojmë një tjetër pretendim të rëndësishëm të Islamit, i cili lidhet me hadithin për Ibrahimin dhe Ismailin që ndërtuan Qaben në Mekë: prejardhjen e Muhamedit nga Ibrahimi. I dashur lexues, ju lutemi vazhdoni të lexoni: